‘प्रेमाचा अधिकार’ बनला सामाजिक परिवर्तनाचा आवाज; अनहद सोशल फाउंडेशनचा तीन वर्षांचा प्रवास

३५० हून अधिक प्रेमविवाहांना मदत; महाराष्ट्रासह देशभरातून जोडप्यांचा संपर्क — अनहद सोशल फाउंडेशनचा संस्थात्मक प्रवास तीन वर्षांचा

पुणे, १२ सप्टेंबर २०२६ : “दोन व्यक्ती एकमेकांवर प्रेम करतात, तर त्यांना एकत्र आयुष्य जगण्यासाठी एवढा संघर्ष का करावा लागतो?” या प्रश्नातून सुरू झालेला ‘राईट टू लव्ह’चा प्रवास आता व्यापक सामाजिक चळवळीचे रूप घेत आहे. प्रेम करणाऱ्या जोडप्यांना जात, धर्म, लिंग, वर्ग आणि सामाजिक दबावाच्या पलीकडे जाऊन त्यांच्या अधिकारांसाठी आधार देणाऱ्या या उपक्रमाला आता संस्थात्मक स्वरूप मिळाले असून, अनहद सोशल फाउंडेशनच्या संस्थात्मक प्रवासाला तीन वर्षे पूर्ण झाली आहेत.

प्रेमाच्या अधिकारासाठी काम करण्याची सुरुवात २०१२ मध्ये समाजमाध्यमांच्या माध्यमातून झाली. सुरुवातीला प्रेम, आंतरजातीय व आंतरधर्मीय संबंध, कुटुंबीयांचा विरोध, सामाजिक दबाव आणि व्यक्तिस्वातंत्र्याशी संबंधित प्रश्नांवर जनजागृती करण्यात आली. मात्र, हळूहळू प्रत्यक्ष मदतीसाठी प्रेमी जोडप्यांचे फोन आणि संदेश येऊ लागले. त्यातून केवळ समाजमाध्यमांवर प्रश्न मांडण्यापेक्षा प्रत्यक्ष गरजू जोडप्यांच्या पाठीशी उभे राहण्याची गरज स्पष्ट झाली.

२०१५ मध्ये पुण्यात ‘प्रेमाच्या अधिकारासाठी’ काढण्यात आलेला मोर्चा हा या प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा ठरला. प्रेम करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या आयुष्याचा जोडीदार निवडण्याचा आणि सन्मानाने आयुष्य जगण्याचा अधिकार मिळाला पाहिजे, या भूमिकेतून या चळवळीने अधिक व्यापक स्वरूप घेतले.

३५० हून अधिक प्रेमविवाहांना मदत

या प्रवासात आतापर्यंत ३५० पेक्षा अधिक प्रेमविवाह लावून देण्यासाठी मदत करण्यात आली आहे. यामध्ये आंतरजातीय, आंतरधर्मीय तसेच काही सजातीय प्रेमविवाहांचाही समावेश आहे. याशिवाय हजारो प्रेमी जोडप्यांना त्यांच्या परिस्थितीनुसार प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष मदत, मार्गदर्शन आणि आवश्यक माहिती देण्यात आली आहे.

प्रत्येक जोडप्याची परिस्थिती वेगळी असली तरी आपल्या पसंतीच्या व्यक्तीसोबत सन्मानाने आणि सुरक्षितपणे आयुष्य जगण्याची त्यांची इच्छा समान होती. या भावनेतून संस्थेने जोडप्यांना त्यांच्या परिस्थितीनुसार मदत करण्याचे काम सुरू ठेवले आहे.

लिव्ह-इन रिलेशनशिपसाठीही मदतीचा हात

विवाहाबरोबरच लिव्ह-इन रिलेशनशिपच्या माध्यमातून एकत्र राहण्याचा निर्णय घेणाऱ्या जोडप्यांनाही आवश्यक मदत करण्यात आली आहे. महाराष्ट्रातील पाच समलिंगी जोडप्यांचे लिव्ह-इन रिलेशनशिप करार करून देण्यात आले असून, काही आंतरधर्मीय जोडप्यांसाठीही अशा प्रकारचे करार करण्यात आले आहेत.

महाराष्ट्राबाहेरही पोहोचला ‘राईट टू लव्ह’चा आवाज

या कामाची व्याप्ती हळूहळू महाराष्ट्राच्या पलीकडे जाऊ लागली. महाराष्ट्रातील विविध भागांतून येणाऱ्या फोनसोबतच देशाच्या कानाकोपऱ्यातूनही मदतीसाठी संपर्क होऊ लागला. अनेक जोडप्यांसमोर कुटुंबीयांचा विरोध, जातीय किंवा धार्मिक मतभेद, सामाजिक दबाव तसेच सुरक्षिततेचे प्रश्न असतात.

अशा परिस्थितीत त्यांचे म्हणणे ऐकून घेणे, त्यांच्या अधिकारांबाबत माहिती देणे आणि शक्य त्या पातळीवर मदत करण्याचा प्रयत्न ‘राईट टू लव्ह’च्या माध्यमातून केला जात आहे.

१२ सप्टेंबर २०२३ रोजी संस्थात्मक रूप

या वाढत्या कामाला सातत्यपूर्ण आणि संस्थात्मक स्वरूप देण्यासाठी १२ सप्टेंबर २०२३ रोजी अनहद सोशल फाउंडेशनची कलम ८ अंतर्गत कंपनी म्हणून स्थापना करण्यात आली. एका सामाजिक विचारातून सुरू झालेल्या उपक्रमाला औपचारिक संस्थात्मक चौकट मिळाल्यानंतर या कामाचा विस्तार करण्यावर भर देण्यात आला.

आता शिक्षण, आरोग्य, महिला सक्षमीकरण आणि पर्यावरणावरही भर

संस्थेच्या तीन वर्षांच्या संस्थात्मक प्रवासानिमित्त पुढील काळातील कामाची दिशाही निश्चित करण्यात आली आहे. ‘राईट टू लव्ह’सोबतच आता शिक्षण, आरोग्य, महिला सक्षमीकरण आणि पर्यावरण या क्षेत्रांमध्येही विविध उपक्रम राबवण्याचा संस्थेचा मानस आहे.

प्रेमाच्या अधिकारासाठी काम करताना माणसाच्या आयुष्यातील विविध प्रश्न एकमेकांपासून वेगळे नसल्याचे सातत्याने जाणवले. प्रेमाचा अधिकार असो, शिक्षण असो, आरोग्य असो किंवा महिलांचे स्वातंत्र्य—शेवटी प्रश्न माणसाला सन्मानाने जगण्याचा आहे. त्यामुळे ‘राईट टू लव्ह’पासून सुरू झालेला हा प्रवास आता व्यापक सामाजिक परिवर्तनाच्या दिशेने पुढे नेण्याचा प्रयत्न अनहद सोशल फाउंडेशनच्या माध्यमातून केला जाणार आहे.

२०१२ मध्ये समाजमाध्यमांच्या माध्यमातून सुरू झालेला ‘राईट टू लव्ह’चा प्रवास, २०१५ मधील पुण्याच्या मोर्चातून अधिक व्यापक झाला आणि १२ सप्टेंबर २०२३ रोजी संस्थात्मक रूप घेतलेल्या अनहद सोशल फाउंडेशनने आता तीन वर्षांचा टप्पा पूर्ण केला आहे.

या प्रवासात साथ देणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचे, सहकाऱ्यांचे आणि या कामावर विश्वास ठेवणाऱ्या प्रत्येक जोडप्याचे संस्थेच्या वतीने आभार व्यक्त करण्यात आले आहेत.

“प्रेम हा गुन्हा नाही; आपल्या आयुष्याबद्दल निर्णय घेणे हा प्रत्येक व्यक्तीचा अधिकार आहे आणि सन्मानाने जगणे हा प्रत्येकाचा हक्क आहे,” या भूमिकेतून पुढील काळातही काम सुरू ठेवण्याचा निर्धार संस्थेने व्यक्त केला आहे.

प्रेमाच्या अधिकारापासून सामाजिक परिवर्तनापर्यंतचा हा प्रवास आता अधिक व्यापक करण्याचा संकल्प अनहद सोशल फाउंडेशनने केला आहे.

अनहद सोशल फाउंडेशन, पुणे, महाराष्ट्र
संपर्क : ९७६६४७९५४७